ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ТАЛБАРУУД

ТАВАН ГОЛ СЭДЭВТЭЙ

Орон нутгийн өнөөгийн байдал болон тулгамдаж буй асуудлуудад суурилан Экосум дараах таван салбарт өөрийн төслүүдийг анхааран хэрэгжүүлэх болно. 

ДЭВШИЛТЭТ

АГРО-ЭКОЛОГИ

УЛАМЖЛАЛТ, ТОГТВОРТОЙ МАЛ АЖ АХУЙ

ХОГ ХАЯГДЛЫН МЕНЕЖМЕНТ БА ҮНЭ ЦЭНЭ

ЭКО БАРИЛГА БОЛОН СЭРГЭЭГДЭХ ЭРЧИМ ХҮЧ

БАЙГАЛЬ ОРЧИН, ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖЛИЙН БОЛОВСРОЛ

АГРО-ЭКОЛОГИЙН ДЭВШИЛ БОЛОН ХҮНСНИЙ ХАРААТ БУС БАЙДАЛ

Монгол улс мах, махан бүтээгдэхүүн болон цагаан идээний дотоод хэрэгцээгээ үргэлж хангасаар ирсэн боловч хүнсний ногооны хувьд маш дутмаг байдаг. 

Хуурай, хүйтэн сэрүүн цаг агаар нь газар тариаланг Монголын уламжлалт аж ахуй болохоос үргэлж сэргийлэх хүчин зүйл болж байв. 

Үндэсний түвшинд тус улсын хүнсний ногооны ургац нийт хэрэгцээний 60%-ийг хангадаг гэсэн статистик байгаа бөгөөд үлдсэн хэрэгцээгээ чанарын эргэлзээтэй импортын ногоогоор хангаж байна. 

Олон олон сум хязгаарлагдмал тээврийн үйлчилгээ, хадгалах байр сууцны дутагдлаас болж огт ногоо тарихгүй нь элбэг. 

ЭКОСУМЫН ЗОРИЛГО НЬ ОРОН НУТАГТАА СУМЫНХАА ХҮН АМЫН ХҮНСНИЙ НОГООНЫ ХЭРЭГЦЭЭГ БҮТЭН ЖИЛИЙН ТУРШИД ХАНГАХ ЭКОЛОГИЙН, ТОГТВОРТОЙ ГАЗАР ТАРИАЛАНГ ХӨГЖҮҮЛЖ ХҮНСНИЙ ХАРААТ БУС БАЙДАЛД ХҮРЭХ ЮМ. 

Суман дахь газар тариалан эрхлэлт харьцангуй хязгаарлагдмал байгаа тул Экосум олон нийтийн загвар цэцэрлэгийг эхлүүлэхээр зорьж байгаа билээ. Цогц агро-экологийн системтэй болохын тулд сумын хүн амын газар тариалан эрхлэх сонирхлыг дэмжиж, агро-экологийн сургалт зохион байгуулахаар төлөвлөж байна. 

Сумын хэмжээнд хангалттай хүнсний ногоо тариалж, ургац авахын тулд Экосум бие даасан жижиг ногооны ферм эрхлэгчдийг дэмжин, хамтран ажиллах болно. Байгууллага маань ногооны хүлэмж, услагааны систем болон дөрвөн улирлын зоорь барих ажилд голдуу анхаарлаа хандуулан ажиллана. 

Цаашилбал, Экосум ТББ орон нутгийн шинээр ногооны аж ахуй эрхлэгчдэд тулгарах бүхий л асуудлуудыг шийдвэрлэхэд дэмжлэг үзүүлэхийг хичээх бөгөөд үүнд ногоочдыг үрээр хангах, санхүүжилт олох, даатгалд хамрагдах болон бүтээгдэхүүнээ сурталчилахад тусламж үзүүлэх зэрэг орно. 

 

ИЛҮҮ ТОГТВОРТОЙ МАЛ АЖ АХУЙ ЭРХЛЭЛТИЙГ ДЭМЖИН АЖИЛЛАХ

Үйлдвэржсэн болон эрчимжсэн мал аж ахуй Монгол оронд тун ховор ч уламжлалт мал аж ахуй сүүлийн жилүүдэд маш ихээр өөрчлөгдөөд байгаа билээ. 

 

Сүүлийн хорин жилд улс даяар малын тоо толгой хяналт, зохицуулалгүй өсч тэр дундаа ямааг илүүд үзэн өсгөх болсноор Монгол орны өнцөг булан бүрт бэлчээр ихээр талхлагдаж, тал нутаг хурдтай цөлжих аюул нүүрлээд байна. 

Өвлийн улиралд унд ус ховор үед малчид зуднаас ихэд хохирол амсч сая сая мал хорогдон малчид амжиргааны эх үүсвэрээсээ хагацаж байна. 

 

Энэхүү чөтгөрийн тойргийг малын түүхийн эдийн хямд үнэ бүр ч ихээр бэхжүүлсээр байна. Малын тоо ихэсч бэлчээрийн даац хэтэрч байгаа ч малчид орлогоо нэмэгдүүлэхийн тулд малын тоо толгойг тэр дундаа ноолуур зарж борлуулахын тулд ямаагаа ихээр өсгөснөөр асуудал улам дордож байна. 

ЭКОСУМ-ЫН ЗОРИЛГО НЬ БЭЛЧЭЭРИЙН ДААЦ, ЦӨЛЖИЛТ, ЗУДНЫ ХОХИРЛЫН ЭСРЭГ ТОГТВОРТОЙ МАЛ АЖ АХУЙ, БЭЛЧЭЭРИЙН ЗОХИЦУУЛАЛТ БОЛОН МАЛЫН БҮТЭЭГДЭХҮҮНИЙ ҮНЭ ЦЭНИЙГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ НЭГДСЭН БОДЛОГООР ДАМЖУУЛАН ТЭМЦЭХ ЮМ. 

Малын тоо толгойн зохицуулалтыг илүү үр дүнтэй нэвтрүүлэхийн тулд төрийн бус байгууллага маань малчидтай хамтран ажиллаж Бэлчээр Ашиглагчдын Хамтрал (БАХ)-уудыг байгуулах болно. Эдгээр хамтралууд нийтлэг бодлогоо тодорхойлж өөрсдийн малын тоо толгойд хяналт, хязгаарыг тогтоох үүрэгтэй юм.  

Түүнчилэн Экосум худаг, малын байр гэх мэт байгууламжууд барих, мал эмнэлэгийн үйлчилгээ, мал амьтны эрүүл мэндийн талаархи сургалт болон онцгой байдалд хэрэглэх усны нөөц барьж байгуулах гэх мэт малчдын хэрэгцээг хангахад тусламж үзүүлэхээр зорин ажиллаж байна. 

 

Байгууллага маань малчдын орлогыг тогтворжуулахын тулд малын бүтээгдэхүүний үнийг нэмэгдүүлэх арга замыг хайж байна. Үүний тулд хамтын маркетинг боловсруулах, жижиг үйлдвэрлэл, орон нутгийн онцлох бүтээл, бүтээгдэхүүнийг сурталчлах, нутгийн брэнд бий болгох гэх мэтийг онцолж байна. 

 

ХОГНЫ МЕНЕЖМЕНТИЙГ САЙЖРУУЛЖ, ХОГ ХАЯГДЛААС БҮТЭЭГДЭХҮҮН ГАРГАХ

Өнөөдрийг хүртэл орон нутаг дахь хогны менежмент маш хязгаарлагдмал, ядмаг байсаар ирсэн билээ. Сумын хэмжээнд хог ангилах, органик хаягдлаар бордоо хийх, хог дахин боловсруулах нь байхгүйтэй адил. 

 

Олон нийтийн үйлчилгээгээр цуглуулсан эсэхээс үл хамааран сум орон нутгийн хог бүгд сумын төвөөс холгүй орших хогийн цэгт төвлөрч очдог.

Энэ асуудал малчин айл өрхүүдтэй ч мөн салшгүй холбоотой. Нийцтэй шийдэл дутмаг байгаагаас болоод тэд хогоо хөдөө газар, нутаглаж байсан газрынхаа ойролцоо орхиод явах нь элбэг.

Улаанбаатар хотод ч хогны зохицуулалт мөн л тун тааруу байгаа. Иймээс хөдөө орон нутагт загвар шийдэл болохуйц хогны менежментийг боловсруулж хэрэгжүүлэх нэн шаардлага үүсээд байна. 

ЭКОСУМ-ЫН ЗОРИЛГО НЬ ХИШИГ-ӨНДӨР СУМЫГ ХОГГҮЙ СУМ БОЛГОХЫН ТУЛД ХОГ АНГИЛАЛТ, ДАХИН БОЛОВСРУУЛАЛТЫГ НЭВТРҮҮЛЖ, ҮР АШИГТАЙ, ТОГТВОРТОЙ ХОГНЫ МЕНЕЖМЕНТИЙГ БИЙ БОЛГОХ.

Үүний тулд эхний алхам маань иргэд, тэр дундаа хүүхэд залуус болон албан байгууллага, аж ахуй нэгжүүдийн буруу дадал зуршлыг өөрчилж, хогны тухай мэдлэг, мэдээлэл олгох хэрэгтэй билээ. Хог ангилалтыг дэмжин сурталчилснаар сум даяараа байгальд ээлтэй, хариуцлагатай амьдрах хэв маягт хамтдаа шилжих боломжтой юм.

Cумын захад хогийн цэгийн наана хог хүлээн авч, боловсруулах цэгийг барьж байгуулах бөгөөд ингэснээр өрхийн хогны дийлэнх хэсгийг эзлэдэг дахин боловсруулах боломжтой материалуудыг эргэлтэнд оруулж энгийн хогтой холилдон бохирдол үүсэхээс сэргийлнэ. Энэ ажлыг орон нутагтаа болон бусад үйл ажиллагаагаа явуулж буй ААН-үүдтэй хамтран хэрэгжүүлнэ.

Хогны менежментийн систем маань ирээдүйд байгальд ээлтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулах бөгөөд өнгөрсөнд гаргасан алдааг бага ч болов залруулахын тулд одоогийн хогийн цэгийг чадах чинээгээрээ цэвэрлэж, дахин боловсруулагдах боломжтой материалуудыг цуглуулан их хэмжээний талбайг чөлөөлөн эрүүлжүүлэх төдийгүй хог дахин тархахаас сэргийлэн хашиж хамгаална.

 

СЭРГЭЭГДЭХ ЭРЧИМ ХҮЧ БОЛОН ЭКО СУУЦНЫ ДЭВШИЛ

Бараг бүх малчид уламжлалт сууц гэрт амьдардаг бол сумын төвд ихэнхи айлууд модон болон тоосгон байшинд амьдарч байна. Эдгээр байшингуудад эрчим хүчний хэмнэлтийн хувьд сайжруулах зүйлс маш олон байгаа. 

Дээр нь Монголд дийлэнхи айл өрхүүд халаалтандаа мод болон нүүрс ашигладаг. Зөвхөн цөөн хэдэн бүс нутагт хязгаарлагдмал ойн нөөцтэй манай оронд мод, нүүрсний хэрэглээ агаарын бохирдол дагуулсан тогтворгүй, байгальд ээлгүй шийдэл юм. 

ЭКОСУМ ОРОН НУТАГТАА НАР, САЛХИНЫ ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ХЭРЭГЛЭЭГ ДЭМЖИЖ ЦААШДАА ИЛҮҮ ЗОХИСТОЙ, ТОГТВОРТОЙ, ЭКО СУУЦ НЭВТРҮҮЛЭХЭЭР ЗОРЬЖ БАЙНА. 

Байгууллага маань барилгын шинэлэг шийдлүүдийг ашиглан эрчим хүчний хэмнэлтийг чухалчилж, байгаль орчинд хамгийн бага нөлөө үзүүлэх сууцыг нэвтрүүлэхийг эрэлхийлж байна. Үүний тулд практикт хэрэгжиж, үр дүн нь батлагдсан хаягдал ашиглан баригддаг "Earthship" болон бусад жижиг байшингуудын технологийг судлан ашиглах болно. 

Монгол орон шиг нарлаг, салхитай газар нар, салхины сэргээгдэх эрчим хүчийг ашиглах нь нэн чухал бөгөөд боломжтой шийдэл юм. Байгууллага маань орон нутгийн удирдлагуудыг дэлхий дахины эрчим хүчний шилжих хөдөлгөөнд нэгдэхийг уриалж, бага оврын салхин сэнс барих гэх мэт орон нутгийн шийдлийг олж, хэрэгжүүлэх болно. 

Суманд төвийн нэгдсэн усан хангамж байхгүй тул олон нийтийг газрын гүний уснаас хэт хамааралтай байдлыг өөрчлөхийн тулд байшин, гэртэй айлуудад борооны ус хураах, хадгалах, хэрэглэх зуршлыг хэвшүүлэх нь чухал байна. Барилга байгууламжийн бүтээмж, бие даасан, тогтвортой байдлыг дээшлүүлэх бүхий л шийдлийг бид хайн ажиллах болно. 

 

БАЙГАЛЬ ЭКОЛОГИ, ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖЛИЙН ТУХАЙ МЭДЛЭГ ОЛГОХ

Байгаль дэлхийтэйгээ ойрхон ахуй уламжлал Монголд хүчтэй боловч ерөнхийдөө байгаль орчны асуудлуудтай холбоотой мэдлэг, түүнийгээ өдөр тутмын амьдралдаа хэрэгжүүлэх нь ховор. 

Тиймээс Экосум-ын хэрэгжүүлэх бүхий л төслийн хоорондын уялдаа холбоо, ерөнхий агуулгыг таниулж иргэдэд байгаль орчны тухай мэдлэг олгох нь зайлшгүй шаардлага юм.

Дотоодын болон дэлхий нийтийн экологийн асуудлууд болон нийгэм-эдийн засаг, улс төрийн асуудлуудын нягт холбоог тооцвол эдгээрийг үл ойшоож огт болохгүйгээр барахгүй нийтэд нь авч хэлэлцэн шийдвэрлэх хэрэгтэй юм. 

Тогтвортой өөрчлөлтийн гол хөшүүрэг нь хүүхдүүд яах аргагүй мөн учир Экосум хүүхэд залуусын боловсролыг өөрсдийн үйл ажиллагааны анхаарлын төвд тавин ажиллах болно. 

ЭКОСУМ БАЙГАЛЬ ОРЧИН БОЛОН НИЙГЭМ-ЭДИЙН ЗАСГИЙН АСУУДЛУУДЫГ ШИЙДВЭРЛЭХЭД ГАР БИЕ ОРОЛЦОХЫГ УРИАЛАН СУМЫН ХҮН АМ ТЭР ДУНДАА ХҮҮХЭД ЗАЛУУСТ ЭДГЭЭР СЭДВЭЭР ТЭДНИЙ МЭДЛЭГИЙГ ДЭЭШЛҮҮЛЭХ ЗОРИЛГОТОЙ. 

Улсын сургуулиуд хүүхэд залуусын боловсролд чухал байр суурь эзэлдэг тул эндээс тогтвортой хөгжлийн мэдлэгийг дээшлүүлэх зорилтоо эхлүүлэхээр зэхэж байна. Иймээс байгууллага маань сурагчдынхаа мэдлэгийг үр дүнтэй, тогтвортой дээшлүүлэх багш нарыг сургаж, чадавхжуулахаар зорьж байгаа билээ. 

Сургууль дээр зохион байгуулах үйл ажиллагаануудын хажуугаар хичээлээс гадуурхи сургалтын группыг эхлүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх болно. Нээлттэй, оролцоотой шинэ үеийг бэлтгэхийн тулд экологийн болон эв нэгдлийн ач холбогдлын тухай илүү сурч, ойлгоход чиглэсэн үйл ажиллагаануудыг зохион явуулах болно. 

 

Насанд хүрэгчдэд мэдлэг олгохын тулд Экосум-ын үнэт зүйлсийг сурталчилан таниулж, санал солилцох, уулзалтууд зохион байгуулах зорилготой нийтийн кафег нээн ажиллуулахаар зорьж байна. Тус кафе нь байгууллагын зохион байгуулах тухай бүрийн нийгэм-соёлын үйл ажиллаануудаар дамжуулан ТББ-ын ерөнхий зорилгод хүч нэмнэ

 

ХИШИГ-ӨНДӨР СУМЫН ЗАГВАРЫГ ХУВИЛАХ АЖЛЫГ СУРТАЛЧЛАН ДЭМЖИХ

Үйл ажиллагааны үндсэн таван чиглэлээс гадна тууштай сурталчлан таниулах ажил бүс нутгийн болон үндэсний хэмжээнд явагдах болно. 

Үүний зорилго нь Хишиг-Өндөр суманд бий болгосон тогтвортой хөгжлийн загварыг улс даяар дахин бүтээхийг дэмжих, сурталчлах юм. 

Байгууллага маань нэг талаар өөрийн үйл ажиллагаа, ололт амжилтыг бусад сумдад сурталчлах нөгөө талаар сумын иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлж Хишиг-Өндөр суманд хийгдсэн ажлуудыг өөрсдийн сумандаа мөн хэрхэн хийж болох талаар таниулж, орон нутгийн удирдлагуудтай хамтран ажиллах болно. 

Энэхүү сурталчлан таниулах ажлыг олон нийтийн уулзалт, сургалт, мэдлэг чадвараа хуваалцах семинар зэрэг хэлбэрээр хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. 

Үүний сацуугаар энэхүү сурталчлан таниулах ажил үндэсний удирдлагууд руу ч чиглэнэ. Хишиг-Өндөр суманд хэрэгжсэн орон нутгийн хөгжлийн загварыг засгийн газар бусад сумдад ч хуулбарлан хэрэгжүүлэхийг уриалах зорилготой юм. 

Илүү өргөн цар хүрээгээр авч үзвэл Хишиг-Өндөр суманд хэрэгжсэн зөв дадал зуршил, өөрчлөлтийг үндэсний хууль эрх зүйд тусгаж, олон нийтийн бодлогод оруулахад нөлөөлөх зорилготой юм. 

Эдгээр сурталчлан таниулах үйл ажиллагаанууд бидний бусад бүх төслүүд амжилттай хэрэгжиж, хангалттай үр дүнгээ өгч, байгууллага маань бүрэн хүлээн зөвшөөрөгдсөн үеэс эхлэх болно. 

Гэсэн хэдий ч зөвхөн ганц сумаар зогсохгүй Монгол улсын хөдөө орон нутгийн хүн амын амьдрах нөхцөл, орчинг сайжруулах Экосумын алс хэтийн зорилгодоо хүрэхэд дээрх сурталчлан таниулах үйл ажиллагаанууд зайлшгүй шаардлагатай билээ.