ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ЧИГЛЭЛҮҮД

ТАВАН ГОЛ СЭДЭВТЭЙ

Орон нутгийн өнөөгийн байдал болон тулгамдаж буй асуудлуудтай уялдуулан Экосум дараах таван чиглэлд төслүүдээ анхааран хэрэгжүүлэх болно.

ХОГ ХАЯГДЛЫН МЕНЕЖМЕНТ БА ҮНЭ ЦЭНЭ

ЭКО БАРИЛГА, СУУЦ ДУЛААЛГА

ДЭВШИЛТЭТ

АГРО-ЭКОЛОГИ

УЛАМЖЛАЛТ, ТОГТВОРТОЙ МАЛ АЖ АХУЙ

team.png

ОРОН НУТГИЙН ХАРААТ БУС БАЙДАЛ, ДАСАН ЗОХИЦОХ ЧАДВАР

ХОГНЫ МЕНЕЖМЕНТИЙГ САЙЖРУУЛЖ, ХОГ ХАЯГДЛААС БҮТЭЭГДЭХҮҮН ГАРГАХ

Өнөөдрийг хүртэл орон нутаг дахь хогны менежмент маш хязгаарлагдмал, ядмаг байсаар ирсэн билээ. Сумын хэмжээнд хог ангилах, органик хаягдлаар бордоо хийх, хог дахин боловсруулах нь байхгүйтэй адил. 

 

Олон нийтийн үйлчилгээгээр цуглуулсан эсэхээс үл хамааран сум орон нутгийн хог бүгд сумын төвөөс холгүй орших хогийн цэгт төвлөрч очдог.

Энэ асуудал малчин айл өрхүүдтэй ч мөн салшгүй холбоотой. Нийцтэй шийдэл дутмаг байгаагаас болоод тэд хогоо хөдөө газар, нутаглаж байсан газрынхаа ойролцоо орхиод явах нь элбэг.

Улаанбаатар хотод ч хогны зохицуулалт мөн л тун тааруу байгаа. Иймээс хөдөө орон нутагт загвар шийдэл болохуйц хогны менежментийг боловсруулж хэрэгжүүлэх нэн шаардлага үүсээд байна. 

DJI_0106.jpg

ЭКОСУМ-ЫН ЗОРИЛГО НЬ ХИШИГ-ӨНДӨР СУМЫГ ХОГГҮЙ СУМ БОЛГОХЫН ТУЛД ХОГ АНГИЛАЛТ, ДАХИН БОЛОВСРУУЛАЛТЫГ НЭВТРҮҮЛЖ, ҮР АШИГТАЙ, ТОГТВОРТОЙ ХОГНЫ МЕНЕЖМЕНТИЙГ БИЙ БОЛГОХ.

Үүний тулд эхний алхам маань иргэд, тэр дундаа хүүхэд залуус болон албан байгууллага, аж ахуй нэгжүүдийн буруу дадал зуршлыг өөрчилж, хогны тухай мэдлэг, мэдээлэл олгох хэрэгтэй билээ. Хог ангилалтыг дэмжин сурталчилснаар сум даяараа байгальд ээлтэй, хариуцлагатай амьдрах хэв маягт хамтдаа шилжих боломжтой юм.

Cумын захад хогийн цэгийн наана хог хүлээн авч, боловсруулах цэгийг барьж байгуулах бөгөөд ингэснээр өрхийн хогны дийлэнх хэсгийг эзлэдэг дахин боловсруулах боломжтой материалуудыг эргэлтэнд оруулж энгийн хогтой холилдон бохирдол үүсэхээс сэргийлнэ. Энэ ажлыг орон нутагтаа болон бусад үйл ажиллагаагаа явуулж буй ААН-үүдтэй хамтран хэрэгжүүлнэ.

Хогны менежментийн систем маань ирээдүйд байгальд ээлтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулах бөгөөд өнгөрсөнд гаргасан алдааг бага ч болов залруулахын тулд одоогийн хогийн цэгийг чадах чинээгээрээ цэвэрлэж, дахин боловсруулагдах боломжтой материалуудыг цуглуулан их хэмжээний талбайг чөлөөлөн эрүүлжүүлэх төдийгүй хог дахин тархахаас сэргийлэн хашиж хамгаална.

 

БАЙГАЛЬД ЭЭЛТЭЙ БАРИЛГА, СУУЦНЫ ДУЛААЛГЫГ ДЭМЖИХ

Нүүдэлчин малчин өрхүүд үндэсний уламжлалт сууц монгол гэрт амьдардаг бол сумын төвийн суурьшмал иргэд дийлэнх нь модон эсвэл блокон байшинд амьдарч байна. Эдгээр блокийг ихэвчлэн хот суурин газрын том үйлдвэрүүдээс авчирч хэрэглэдэг бөгөөд алслагдмал газрын иргэд бүтээгдэхүүний олдоц, өндөр үнэтэй тээвэрлэлт мөн үе үе тохиох үнийн хөөрөгдлийн хараат байдалд ордог.

Дээрээс нь санхүүгийн боломжоос хамааран ихэнх байшингууд дулаалга муутай, зарим нь бүр огт дулаалгагүй байх нь элбэг. Өвөлдөө -30° хэм хүйтэрч, хэдэн сарын турш хүйтний эрч буурдаггүй Монгол шиг улсад иргэд сууцаа халаахын тул өдрөөс өдөрт багасч буй ойн нөөцөө хомслон мод түлэх төдийгүй агаар, орчин хамгийн ихээр бохирдуулагч нүүрсийг асар ихээр хэрэглэж, халаалтын өндөр зардалд дарамтлуулан амьдарч байна.

DJI_0079.jpg

ЭКОСУМ-ЫН ҮНДСЭН ЗОРИЛГО НЬ БАЙГАЛЬД ЭЭЛТЭЙ БАРИЛГЫН МАТЕРИАЛЫН ҮЙЛДВЭРЛЭЛ, СУУЦНЫ ЗОХИСТОЙ ДУЛААЛГЫГ ОРОН НУТАГТАА ХӨГЖҮҮЛЖ ИРГЭДИЙН ЦАГ УУРЫН ӨӨРЧЛӨЛТӨД ТЭСВЭРТЭЙ БАЙДЛЫГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ ЮМ.

Мэргэжлийн, туршлагатай байгууллагатай хамтран ажилласанаар бид шахмал хөрсөн тоосго (ШХТ)-ны технологийг орон нутагтаа нэвтрүүлж байгальд ээлтэй, хямд төсөр барилгын материалыг дотооддоо үйлдвэрлэх боломжтой болох юм. Нутгийн иргэдийг сургаж алсдаа тогтмол ажлын байр бий болгохоор зорьж байна.

Энэ технологийн ашиг шим, давуу талыг загвар барилгуудаар дамжуулан таниулах бөгөөд эдгээр барилгуудыг стандартын дагуу дулаалж иргэдэд сууц дулаалгын нэн шаардлагыг мөн ойлгуулна. Төсөлд хамрагдах өрхүүдийг сургалтанд хамруулж дулаалгын материалаар хангаснаар өрхүүд өөрсдийн сууцаа дулаалах боломжтой болно.

Хишиг-Өндөр суманд гарсан ололт амжилтыг аймгийн зарим сумдад хуулбарлан хэрэгжүүлэх бөгөөд ШХТ-ны технологи болон сууц дулаалгын талаарх мэдээлэл бүхий сургалтын материал, бичлэгүүдийг бэлдэж олон нийтэд нээлттэй цацсанаар орон даяар түгээх боломж бүрднэ.

 

АГРО-ЭКОЛОГИЙН ДЭВШИЛ БОЛОН ХҮНСНИЙ ХАРААТ БУС БАЙДАЛ

Монгол улс мах, махан бүтээгдэхүүн болон цагаан идээний дотоод хэрэгцээгээ үргэлж хангасаар ирсэн боловч хүнсний ногооны хувьд маш дутмаг байдаг. 

Хуурай, хүйтэн сэрүүн цаг агаар нь газар тариаланг Монголын уламжлалт аж ахуй болохоос үргэлж сэргийлэх хүчин зүйл болж байв. 

Үндэсний түвшинд тус улсын хүнсний ногооны ургац нийт хэрэгцээний 60%-ийг хангадаг гэсэн статистик байгаа бөгөөд үлдсэн хэрэгцээгээ чанарын эргэлзээтэй импортын ногоогоор хангаж байна. 

Олон олон сум хязгаарлагдмал тээврийн үйлчилгээ, хадгалах байр сууцны дутагдлаас болж огт ногоо тарихгүй нь элбэг. 

DJI_0192.jpg

ЭКОСУМЫН ЗОРИЛГО НЬ ОРОН НУТАГТАА СУМЫНХАА ХҮН АМЫН ХҮНСНИЙ НОГООНЫ ХЭРЭГЦЭЭГ БҮТЭН ЖИЛИЙН ТУРШИД ХАНГАХ ЭКОЛОГИЙН, ТОГТВОРТОЙ ГАЗАР ТАРИАЛАНГ ХӨГЖҮҮЛЖ ХҮНСНИЙ ХАРААТ БУС БАЙДАЛД ХҮРЭХ ЮМ. 

Суман дахь хүнсний ногооны үйлдвэрлэл туйлын хангалтгүй тул Экосум нийт ургац болон тариалалт хийгдэж буй талбайг (одоогоор 1 га-гаас бага) ногооны аж ахуй эрхэлж буй иргэдээ дэмжихийн хажуугаар шинээр үйлдвэрлэлийн болон өрхийн түвшинд ногооны аж ахуй эрхлэх сонирхолтой иргэдийг дэмжин нэмэгдүүлэхээр зорьж байна.

Энэ дэмжлэгийг нарны хүлэмж, бүтээмж өндөртэй услагааны систем гэх мэт шаардлагатай тоног төхөөрөмжийг хөгжүүлэхэд санхүү, техникийн туслалцаа үзүүлэн хүргэнэ. Цаашлаад ногооны аж ахуй эрхэлж буй болон эрхлэх сонирхолтой иргэдэд тулгарч буй бэрхшээлийг давахад туслахын тулд тэдний хүссэн сэдвээр сургалт явуулах, чадавхжуулах нь чухал.

Мөн түүнчлэн тус салбарыг илүү зохион байгуулалтанд оруулж, аж ахуй эрхлэгчдийн орлогыг хамгаалах, нэмүү өртөг шингээсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд тусламж үзүүлэх нэн шаардлагатай. Дундын зоорийг барьж ашигласнаар сумынхаа хүнсний ногооны хэрэгцээг жилээр хангах хэтийн зорилгодоо улам ойртно гэж бид үзэж байна.

 

ТОГТВОРТОЙ МАЛ АЖ АХУЙ ЭРХЛЭЛТИЙГ ДЭМЖИН АЖИЛЛАХ

Үйлдвэржсэн болон эрчимжсэн мал аж ахуй Монгол оронд тун ховор ч уламжлалт мал аж ахуй сүүлийн жилүүдэд маш ихээр өөрчлөгдөөд байгаа билээ. 

 

Сүүлийн хорин жилд улс даяар малын тоо толгой хяналт, зохицуулалгүй өсч тэр дундаа ямааг илүүд үзэн өсгөх болсноор Монгол орны өнцөг булан бүрт бэлчээр ихээр талхлагдаж, тал нутаг хурдтай цөлжих аюул нүүрлээд байна. 

Өвлийн улиралд унд ус ховор үед малчид зуднаас ихэд хохирол амсч сая сая мал хорогдон малчид амжиргааны эх үүсвэрээсээ хагацаж байна. 

 

Энэхүү чөтгөрийн тойргийг малын түүхийн эдийн хямд үнэ бүр ч ихээр бэхжүүлсээр байна. Малын тоо ихэсч бэлчээрийн даац хэтэрч байгаа ч малчид орлогоо нэмэгдүүлэхийн тулд малын тоо толгойг тэр дундаа ноолуур зарж борлуулахын тулд ямаагаа ихээр өсгөснөөр асуудал улам дордож байна. 

Mongolie 011.jpg

ЭКОСУМ-ЫН ЗОРИЛГО НЬ БЭЛЧЭЭРИЙН ДААЦ, ЦӨЛЖИЛТ, ЗУДНЫ ХОХИРЛЫН ЭСРЭГ ТОГТВОРТОЙ МАЛ АЖ АХУЙ, БЭЛЧЭЭРИЙН ЗОХИЦУУЛАЛТ БОЛОН МАЛЫН БҮТЭЭГДЭХҮҮНИЙ ҮНЭ ЦЭНИЙГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ НЭГДСЭН БОДЛОГООР ДАМЖУУЛАН ТЭМЦЭХ ЮМ. 

Малын тоо толгойн зохицуулалтыг илүү үр дүнтэй нэвтрүүлэхийн тулд төрийн бус байгууллага маань малчидтай хамтран ажиллаж Бэлчээр Ашиглагчдын Хамтрал (БАХ)-уудыг байгуулах болно. Эдгээр хамтралууд нийтлэг бодлогоо тодорхойлж өөрсдийн малын тоо толгойд хяналт, хязгаарыг тогтоох үүрэгтэй юм.  

Түүнчлэн Экосум худаг, малын байр гэх мэт байгууламжууд барих, мал эмнэлэгийн үйлчилгээ, мал амьтны эрүүл мэндийн талаарх сургалт болон онцгой байдалд хэрэглэх усны нөөц барьж байгуулах гэх мэт малчдын хэрэгцээг хангахад тусламж үзүүлэхээр зорин ажиллаж байна. 

 

Байгууллага маань малчдын орлогыг тогтворжуулахын тулд малын бүтээгдэхүүний үнийг нэмэгдүүлэх арга замыг хайж байна. Үүний тулд хамтын маркетинг боловсруулах, жижиг үйлдвэрлэл, орон нутгийн онцлох бүтээл, бүтээгдэхүүнийг сурталчлах, нутгийн брэнд бий болгох гэх мэтийг онцолж байна. 

 
team.png

СУМЫН ХАРААТ БУС БАЙДАЛ, ДАСАН ЗОХИЦОХ ЧАДВАРЫГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ

Цаг уурын өөрчлөлт, тэгш бус байдал, хэт өндөр хэрэглээ, байгалийнн төрөл зүйлийн мөхөл, төрөл бүрийн бохирдол гэх мэт асуудлууд дэлхий даяар үүсч бидний бий болгосон бүхэн нуран унах аюул бодитоор нүүрлээд байгаа энэ үед тулгарах бэрхшээл саадыг бэлтгэлтэйгээр, хохирол багатай давахын тулд нийгмийн шинэчлэл хийх, орон нутгийн дасан зохицох чадварыг сайжруулах нэн шаардлагатай байна. 

Энэ шилжилтийг хийхэд орон нутгийн хараат бус байдлыг нэмэгдүүлж энгийн, тогтвортой амьдралын хэв маягийг сонгох нь юу юунаас илүү чухал. Газар тариалан, мал аж ахуй, хогны зохистой менежмент, барилга, эрчим хүч зэрэг нь нэн тэргүүнд шилжиж эхлэх шаардлагатай салбарууд боловч бусад салбарууд ч дутуугүй чухал юм. Хүн бүр өөрийн орон нутагтаа орлошгүй үүрэгтэй байж сумын нийт дотоод эдийн засгийг бүхий л хэлбэрээр чадваржуулах нь гол зорилт. 

Maison%20097_edited.jpg

ЭКОСУМЫН ЗОРИЛГО НЬ НУТГИЙН ИРГЭДЭД ШААРДЛАГАТАЙ МӨН ЭНГИЙН ТОГТВОРТОЙ АМЬДРАЛЫН ХЭВ МАЯГТ НИЙЦСЭН БАРАА ҮЙЛДВЭРЛЭГЧ, ҮЙЛЧИЛГЭЭ ЭРХЛЭГЧДИЙГ ДЭМЖИН АЖИЛГҮЙДЭЛ, ТЭГШ БУС БАЙДЛЫГ БУУРУУЛСНААР СУМЫН ХАРААТ БУС БАЙДАЛ, ДАСАН ЗОХИЦОХ ЧАДВАРЫГ ДЭЭШЛҮҮЛЭХ ЮМ. 

Орон нутгийн эдийн засгийн эргэлтийн томоохон хувийг албан бус үйл ажиллагаа эзлэдэг тул орон нутагт байгаа бараа, үйлчилгээний талаар хүн бүр сайн мэдэхгүй байх нь элбэг. Тиймээс хэрэгцээ, боломж бололцоог нарийн тодорхойлохын тулд орон нутгийн бүтээгдэхүүний нарийн жагсаалт гаргах нь бидний эхний алхам. 

Үүний дараа Экосум орон нутгийн хараат бус байдал, дасан зохицох чадварыг сайжруулахад хүч нэмэх хувийн болон улсын бүхий л санаачлагыг дэмжих үндсэн ажилдаа орно. Хамтын жижиг үйлдвэрлэлийн байр, багаж тоног төхөөрөмжөөр хангах цаашлаад жижиг зээл олгох гэх мэтээр байгаа болон шинэ бүтээгдэхүүнийг хөгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэхийг зорих болно. 

 

Энэхүү хараат бус эдийн засгийн хөгжлийг дэмжихийн тулд Экосум бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг орон нутагтаа худалдаалах, солилцох сувгийг эхлүүлнэ. Үйлдвэрлэл эрхлэгчдийг холбоог байгуулж, орон нутгийн бүтээгдэхүүн борлуулах цэгийг нээснээр импортыг орлох дотоодын бүтээгдэхүүний сурталчилгааг хялбарчилна. 

 

ХИШИГ-ӨНДӨР СУМЫН ЗАГВАРЫГ ХУВИЛАХ АЖЛЫГ СУРТАЛЧЛАН ДЭМЖИХ

Үйл ажиллагааны үндсэн таван чиглэлээс гадна тууштай сурталчлан таниулах ажил бүс нутгийн болон үндэсний хэмжээнд явагдах болно. 

Үүний зорилго нь Хишиг-Өндөр суманд бий болгосон шилжилт, бие даасан байдлын загварыг улс даяар дахин бүтээхийг дэмжих, сурталчлах юм.

Байгууллага маань нэг талаар өөрийн үйл ажиллагаа, ололт амжилтыг бусад сумдад сурталчлах нөгөө талаар сумын иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлж Хишиг-Өндөр суманд хийгдсэн ажлуудыг өөрсдийн сумандаа мөн хэрхэн хийж болох талаар таниулж, орон нутгийн удирдлагуудтай хамтран ажиллах болно. 

Энэхүү сурталчлан таниулах ажлыг олон нийтийн уулзалт, сургалт, мэдлэг чадвараа хуваалцах семинар зэрэг хэлбэрээр хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. 

Үүний сацуугаар энэхүү сурталчлан таниулах ажил үндэсний удирдлагууд руу ч чиглэнэ. Хишиг-Өндөр сумын загварыг засгийн газар бусад сумдад ч хуулбарлан хэрэгжүүлэхийг уриалах зорилготой юм. 

Илүү өргөн цар хүрээгээр авч үзвэл Хишиг-Өндөр суманд хэрэгжсэн зөв дадал зуршил, өөрчлөлтийг үндэсний хууль эрх зүйд тусгаж, олон нийтийн бодлогод оруулахад нөлөөлөх зорилготой юм. 

Эдгээр сурталчлан таниулах үйл ажиллагаанууд бидний бусад бүх төслүүд амжилттай хэрэгжиж, хангалттай үр дүнгээ өгч, байгууллага маань бүрэн хүлээн зөвшөөрөгдсөн үеэс эхлэх болно. 

Гэсэн хэдий ч зөвхөн ганц сумаар зогсохгүй Монгол улсын хөдөө орон нутгийн хүн амын амьдрах нөхцөл, орчинг сайжруулах Экосумын алс хэтийн зорилгодоо хүрэхэд дээрх сурталчлан таниулах үйл ажиллагаанууд зайлшгүй шаардлагатай билээ.